Een zo circulair mogelijke sporthal – RENDEMINT

Over circulair

Als je een zandkasteel maakt vul je een emmertje met zand en water, je stampt het wat aan, zet het emmertje op z’n kop en je ziet de vorm.

Je maakt meer vormen en zo maak je je kasteel. Als je iets wilt veranderen of een dam wilt maken in plaats van een kasteel, dan sla je het plat en je begint opnieuw. Het zand is nog hetzelfde. Het water is nog hetzelfde. Er is nog evenveel zand en water. De kwaliteit van het zand en het water zijn ook hetzelfde. Alles is hetzelfde. Dit is wat circulair eigenlijk is: de materialen die je gebruikt blijven ná het bouwen hetzelfde als vóór het bouwen. Dezelfde kwaliteit, dezelfde hoeveelheid.

Een sporthal maak je natuurlijk niet van zand en water, maar het gaat om het volgen van het idee. Hoe kun je over 50 jaar alle materialen van de sporthal weer opnieuw gebruiken en welke keuzes moet je daar vandaag voor maken. Je kijkt tegelijk hoe je iets aan elkaar maakt én hoe je het weer van elkaar haalt. Dat klinkt eenvoudig maar is best een uitdaging. Een sporthal moet aan allerlei regels voor sterkte en veiligheid voldoen, moet lang meegaan en moet eenvoudig schoon te houden zijn. Dan is het puzzelen om met de  materialen en producten die te koop zijn een zo circulair mogelijke sporthal te bouwen.

Een ander belangrijk onderdeel van circulair is gezondheid. Je wilt alleen materialen gebruiken die gezond zijn, die niet giftig zijn. Weer een ander belangrijk onderdeel is social fairness, daarbij kijk je naar hoe iets gemaakt is en onder welke omstandigheden zoals bijvoorbeeld geen kinderarbeid. En weer een ander belangrijk onderdeel is energie. Hoeveel energie heb je nodig om producten te maken en om daarmee de sporthal te bouwen? Gebruik je kolen, olie of gas, of gebruik je zonnepanelen, waterkracht of windmolens. Er komt veel kijken bij circulair. Er kan al heel veel. Er kan ook nog heel veel niet.

Over het proces

De gemeente heeft zich eerst laten trainen in circulair denken. Heeft zich vervolgens laten begeleiden bij het circulair inkopen, het opstellen van de circulaire eisen en een contractvorm waarbij het circulaire idee bewaakt en uitgebreid wordt tijdens de uitwerking en bouw. De gemeente heeft een circulair adviseur aangesteld voor gehele proces tot en met de ingebruikname van de sporthal t.b.v. het realiseren van een ‘zo circulair mogelijke’ sporthal.

Bij het bepalen van de winnende aannemer voor de bouw van de sporthal is voor circulair met speciale software gemeten welk plan het beste paste bij het circulaire idee: “de-materialen-die-je-gebruikt-blijven-na-het-bouwen-hetzelfde-als-voor-het-bouwen”. Dit was op afstand Rotsbouw.

Tijdens de uitwerking daarna is elk materiaal getoetst aan het circulaire idee en zijn nieuwe materialen en oplossingen geprobeerd. Er is steeds gekeken hoe gezond een materiaal is, of het weer los kan, of het past binnen de regels, of het uit een betrouwbare bron komt, etc. etc. Tijdens zo’n proces heeft ieder zijn belang binnen het totaalbelang. Budget, tijd, regelgeving  kunnen al snel knagen aan het circulaire niveau. Doordat de gemeente circulariteit apart heeft laten vertegenwoordigen binnen het bouwteam is het circulaire resultaat maximaal behaald zonder meerkosten.

Over het resultaat

Er is meer te vertellen dan we hier kwijt kunnen. Daarom een paar voorbeelden.

Gezondheid.

In het gebouw zijn geen materialen gebruikt waarin formaldehyde of MDI voorkomt. Denk hierbij aan mdf, spaanplaat, isolatie-materialen etc. Formaldehyde en MDI zijn zeer schadelijke stof en door het zorgvuldig kiezen van materialen is dit voorkomen. Sporten in Bredius wordt hierdoor nog gezonder.

Launching customer.

De gemeente heeft aan de circulair adviseur de opdracht gegeven om nieuwe oplossingen te ontwikkelen die meer bijdragen tot circulair mits die binnen het budget en planning passen, ook als zo’n oplossing echt anders is en nog ‘onbekend’ is – wat logisch is bij een innovatie. Een opdrachtgever die het aandurft om iets geheel nieuws te proberen zonder dat alles daarover al bekend is heet een launching customer.

Als voorbeeld één van die nieuwe oplossingen die gaat over de wanden van de doucheruimten. Normaal zijn die uitgevoerd in tegelwerk met bij elke hoek en vloer kitnaden. Maar dat paste niet binnen de circulaire eisen. Tegels worden gelijmd en zowel de achter-constructie als de tegels zijn niet demontabel, niet herplaatsbaar en niet herbruikbaar. Dus op zoek naar een alternatief. Het eerst idee was een wandafwerking in aluminium, dat technisch wel paste maar niet qua budget. Ook qua schoonmaken had aluminium zijn uitdagingen. Na meerdere ideeën was een logisch materiaal: glas. Goed bestand tegen water, makkelijk schoonmaken, lange levensduur. Maar weer te duur. Na overleg met een glasleverancier kwam deze met het idee om reststroken van grote glaspanelen te gebruiken voor de wanden die dan lage kosten hebben. Geweldig idee. Na onderzoek bleek dit niet te lukken omdat er niet voldoende reststroken te vinden waren. Glas bleef echter het best idee. Met een systeemwandenproducent is gekeken naar mogelijkheden om een systeemwandoplossing in te zetten voor de glaswanden en vanwege het te krappe budget voor glaswanden, te kijken naar alle wanden, alle binnenkozijnen en alle deuren. Door dit alles samen te nemen en de wetenschap dat er versneld een innovatie ontwikkeld zou worden bleek de wandenproducent in staat en bereid om de wanden mogelijk te maken binnen het gestelde budget. Gemeente en aannemer werkten mee en zo kon deze nieuwe oplossing gerealiseerd worden.

Als je straks in de doucheruimten komt zie je een aluminium frame met glazen panelen. Zeer fraai maar ook wel echt heel anders. De glazen panelen zijn deels doorzichtig(!). Nee geen paniek, het isolatiemateriaal is te zien, niet anders. Omdat de wanden doorzichtig zijn wordt er extra op gelet dat alles in de wanden er netjes eruit ziet. In de proefwandopstelling zag dat er zeer goed uit. De wanden zijn nu geheel demontabel, zijn verplaatsbaar en alle onderdelen kunnen na gebruik voor andere producten gebruikt worden en als dat niet meer kan zijn de materialen: staal, glas en aluminium goed herbruikbaar.  Door het gebruik van losse rubbers zijn de wanden waterdicht en is kit niet nodig.

Een oplossing die past bij circulair begint met een goed idee en daarin volharden. Door alle partijen bij elkaar te brengen en te overtuigen met technische en financiële mogelijkheden en het circulaire resultaat, kan zo’n oplossing dan werkelijkheid worden.

In Bredius zijn meer oplossingen gerealiseerd, maar daarover later meer.

René de Klerk
Circulair  adviseur, Bredius/gemeente Gooise-Meren